در سفارش مونتاژ PCBA بیشتر اختلافها از یک جمله شروع میشود: «این اتصال قابل قبول است یا نه؟» بازرس تأمینکننده اتصالی را میپذیرد و بازرس خریدار همان اتصال را رد میکند. نتیجهاش دوبارهکاری، تأخیر تحویل و بحث بر سر قیمت است. استاندارد IPC-A-610 برای همین ساخته شده: برای هر نوع اتصال، معیار نوشتهشده و تصویر مرجع دارد. مشکل اینجاست که خیلی از سفارشها فقط مینویسند «مطابق IPC» و کلاس را مشخص نمیکنند. در این حالت هر دو طرف حق دارند و بحث هیچوقت بسته نمیشود.
این مقاله روی یک پرسش عملی تمرکز دارد: در سفارش PCBA کلاس 2 را بنویسیم یا کلاس 3، و این تفاوت در بازرسی کجا دیده میشود.
IPC-A-610 سه وضعیت دارد، نه دو
استاندارد هر اتصال را در سه وضعیت میبیند: هدف، قابل قبول و نقص. وضعیت هدف ایدهآل است؛ فیله یکنواخت، ترشوندگی کامل، بدون حفره. وضعیت قابل قبول لازم نیست زیبا باشد، باید قابل اتکا باشد و همان معیار عددی را رعایت کند. نقص یعنی اتصال باید تعمیر شود یا برد کنار گذاشته شود.
یک وضعیت چهارم هم هست که بیشترین بحث را میسازد: نشانگر فرایند. نه نقص است و نه ایدهآل؛ نشانهای است که فرایند از پنجره خودش بیرون رفته و باید اصلاح شود. نمونهاش ساچمههای ریز لحیم یا سطح کمی ناهموار اتصال. در کلاس 2 اینها معمولاً نشانگر فرایند هستند و در کلاس 3 میتوانند نقص حساب شوند. تفاوت اصلی همینجاست: یک برد، یک بازرس، دو نتیجه.
سه کلاس محصول و انتخاب درست آن
کلاس به کاربرد محصول بستگی دارد، نه به سلیقه خریدار. جدول زیر تصمیم را ساده میکند.
| کلاس | کاربرد معمول | در سفارش |
|---|---|---|
| کلاس 1 | کالای مصرفی که فقط کارکرد آن مهم است | در سفارش پروژهای بهندرت استفاده میشود |
| کلاس 2 | تجهیزات صنعتی، مخابراتی، اداری و پزشکی غیر حیاتی | پیشفرض بیشتر سفارشهای PCBA |
| کلاس 3 | هوافضا، نظامی، پزشکی حیاتی و ایمنی خودرو | فقط با درخواست صریح و مدارک کامل |
کلاس 3 رایگان نیست: بازرسی کاملتر، نرخ دوبارهکاری بالاتر و مدارک بیشتر، هم قیمت را بالا میبرد و هم تحویل را طولانیتر میکند. اگر محصول در محیط سخت و بدون امکان تعمیر کار نمیکند، نوشتن کلاس 3 فقط هزینه اضافه است. برعکس، اگر برد در تجهیزات حیاتی میرود، صرفهجویی در کلاس جای خطا را عوض میکند، نه احتمال خطا را.
سه تفاوتی که در بازرسی واقعی دیده میشود
۱. پرکردگی عمودی سوراخ
در اتصال سوراخدار، کلاس 2 پرکردگی عمودی 75 درصد را میپذیرد. کلاس 3 همان اتصال را با 75 درصد رد میکند و 100 درصد میخواهد. در بردهایی که سوراخها در چرخه حرارتی کار میکنند، همین 25 درصد تفاوت بین یک اتصال پایدار و ترک خستگی است.
۲. بیرونزدگی کناری قطعه چیپ
در قطعه چیپ، بیرونزدگی کناری تا 50 درصد در کلاس 2 قابل قبول است و در کلاس 3 همان مقدار نقص است. اگر پد برای قطعه بزرگتر از خودش کشیده شده باشد، این بند در بازرسی اول مشخص میشود، نه در تست نهایی.
۳. سطح اتصال و ساچمههای ریز
سطح کمی ناهموار یا دستخورده در کلاس 2 نشانگر فرایند است. ساچمههای لحیم ریزتر از حدود 0.13 میلیمتر که در باقیمانده فلاکس محبوس شدهاند و به رسانای لخت نزدیک نیستند، در کلاس 2 پذیرفته میشوند و در کلاس 3 میتوانند رد شوند. ولی یک مورد در همه کلاسها نقص است: غیرترشوندگی. اگر لحیم به سطح نچسبیده باشد و فلز پایه لخت دیده شود، هیچ کلاسی آن را نمیپذیرد.
پنج بند که باید در سفارش PCBA نوشته شود
بیشتر اختلافها از سفارش ناقص میآید، نه از بدساختن. این پنج بند را در سفارش بنویسید و برای هر کدام عدد و مدرک مشخص کنید:
- نسخه استاندارد و کلاس: IPC-A-610 بههمراه شماره نسخه و کلاس مورد نیاز. نوشتن «مطابق IPC» بدون نسخه و کلاس قابل استناد نیست.
- سطح بازرسی و طرح نمونهبرداری: بازرسی کامل یا نمونهبرداری سختگیرانه برای کلاس 3، نمونهبرداری بر اساس AQL برای کلاس 2، و اینکه کدام مرحله بازرسی اجباری است.
- مدارک بازرسی: گزارش AOI برای چیدمان و لحیم، تصویر X-ray برای BGA و QFN، برش مقطعی برای پرکردگی سوراخ و ضخامت مس.
- نمونه اولیه و تأییدیه: یک نمونه با قطعات و فیکسچر واقعی، پیش از سری تولیدی، با امضای دو طرف.
- تست عملکردی و شرط پذیرش: ورودی و خروجی تست، محدوده تحمل و اینکه کدام پارامتر در برگه تست ثبت میشود.
ابزار بازرسی که باید در خط باشد
- بزرگنمایی 10 برابر برای اتصالات ریز و بررسی فیله
- AOI برای چیدمان قطعه، جابهجایی و پل زدن
- X-ray برای اتصال پنهان زیر BGA و QFN و برای پرکردگی سوراخ
- برش مقطعی برای ضخامت مس، پوشش دیواره سوراخ و زاویه ترشوندگی
- تست تمیزی یونی برای باقیمانده فلاکس، وقتی مشتری الزام تمیزی دارد
این ابزارها فقط برای رد کردن کار نیستند. هر گزارش بازرسی یک بازخورد فرایندی است: اگر پل زدن تکرار شود، ریشه در پنجره استنسیل یا حجم خمیر است، نه در بازرس.
سه نقص پرتکرار و ریشه فرایندی
پل زدن
حجم زیاد خمیر، پنجره استنسیل بزرگتر از پد، یا ماسک لحیم ناکافی بین پدهای ریز. اصلاح از چاپ خمیر و استنسیل شروع میشود، نه از هویه.
کمبود لحیم و غیرترشوندگی
پد اکسید شده، خمیر منقضی یا فعالیت فلاکس کم. این دو را با هم اشتباه نگیرید: کمبود لحیم فیله دارد ولی به لبه پد نمیرسد؛ غیرترشوندگی فلز پایه را لخت میگذارد و در همه کلاسها نقص است.
بلند شدن یک سر قطعه
یکی از دو پد زودتر ذوب میشود و قطعه را عمودی میکشد. ریشه معمولاً عدم تعادل حرارتی دو پد یا پروفایل رفلو است، نه کیفیت قطعه.
کلاس 3 کجا با J-STD-001 جدا میشود
IPC-A-610 محصول را میسنجد و J-STD-001 الزامات فرایند لحیمکاری را تعیین میکند. در سفارش خوب هر دو کنار هم میآیند: یکی میگوید چطور ساخته شود، دیگری میگوید چه چیزی پذیرفته شود. اگر فقط یکی نوشته شود، اختلاف در بازرسی میماند: فرایند درست بوده، ولی نتیجه با معیار خریدار یکی نیست.
سوالات متداول
اگر کلاس در سفارش نوشته نشود چه میشود؟
تأمینکننده بر اساس پیشفرض خودش کار میکند که معمولاً کلاس 2 است. بعد از تحویل، اختلاف روی معیار بازرسی حل نمیشود، روی دوبارهکاری و قیمت حل میشود.
کلاس 3 چقدر قیمت را بالا میبرد؟
عدد ثابت ندارد. به تعداد اتصال، نرخ دوبارهکاری و حجم مدارک بستگی دارد. برای برآورد، تعداد اتصال و تعداد برد را بفرستید تا محاسبه شود.
تفاوت کلاس در BGA هم دیده میشود؟
بله. در BGA معیار حفره و تراز پد سختتر میشود و بازرسی چشمی کافی نیست؛ تصویر X-ray بخشی از تحویل میشود.
نمونه اولیه هم باید کلاس 3 باشد؟
بله، اگر محصول نهایی کلاس 3 است. نمونه با کلاس پایینتر، فرایند را در سطح پایینتر تأیید میکند و مشکل در سری تولیدی پیدا میشود.
گزارش بازرسی چه چیزی باید داشته باشد؟
نتیجه هر مرحله، تصویر نقاط بحرانی، شماره سری برد و نام بازرس. گزارشی که فقط میگوید «تأیید شد» برای پیگیری بعدی قابل استفاده نیست.
قدم بعدی
کلاس مورد نیاز، لیست قطعات و فایل گربر را بفرستید. کنار آن بنویسید محصول در چه محیطی کار میکند و آیا مدارک بازرسی لازم دارید؛ بعد کلاس پیشنهادی، شرط پذیرش و زمان تحویل اعلام میشود. معیارهای پذیرش و مراحل بازرسی در صفحه استانداردهای کیفیت آمده است. برای سفارشهایی که تست عملکردی دارند، شرط پذیرش در صفحه تست عملکردی و روش کنترل در صفحه کنترل کیفیت آمده است. نمای کلی خط مونتاژ و تست در صفحه مونتاژ PCBA است.